جهان نمایش 4 / جوزف ک (نشر نی)

«جوزف ک» نمایشنامه‌ای هوشمندانه و چندلایه نوشتهٔ تام باسدن است؛ اقتباسی مدرن و خلاقانه از رمان «محاکمه»ی فرانتس کافکا که در سال 2010 توسط انتشارات نیک هرن منتشر شد و نخستین اجرای آن در تئاتر گیت لندن روی صحنه رفت. باسدن با انتقال جوهرهٔ کافکایی – اضطراب وجودی، پوچی، بیگانگی و سلطهٔ نظام‌های غیرشخصی – به لندن قرن بیست‌ویکم، اثری می‌سازد که هم وفادار به روح اصلی کافکا است و هم با زبان، طنز و حساسیت‌های امروزی کاملاً هم‌نوا شده است.

داستان حول جوزف کی می‌چرخد؛ مردی سی‌ساله که در صبح روز تولدش، بدون هیچ اتهام مشخصی، توسط دو مأمور ناشناس دستگیر می‌شود. تلاش او برای فهمیدن جرمش، درک دادگاه و یافتن راهی برای دفاع، او را به درون هزارتویی از بوروکراسی مدرن، فرم‌های بی‌پایان، اتاق‌های انتظار بی‌معنا و گفت‌وگوهای پوچ می‌کشاند. باسدن این وضعیت را با طنز سیاه و موقعیت‌های کمدی-تراژیک درهم می‌آمیزد؛ طنزی که نه تنها خنده‌دار است، بلکه همچون تیغی بر تناقض‌های زندگی شهری، سیستم‌های اداری خودمختار و احساس درماندگی انسان معاصر می‌کشد.

مضامین کلیدی اثر – نقد بوروکراسی مدرن، پوچی وجودی، بحران هویت در برابر ماشین‌های غیرشخصی، و تلاش بی‌ثمر برای معنا بخشیدن به زندگی – با دیالوگ‌های دقیق، ریتم تند و موقعیت‌های سوررئال به شکلی زنده و ملموس ارائه می‌شوند. جوزف کی نمایندهٔ انسان امروز است: باهوش، منطقی، کمی خودپسند، اما در نهایت ناتوان در برابر سیستمی که نه توضیح می‌دهد، نه گوش می‌کند و نه عدالت می‌ورزد.

سبک باسدن ترکیبی هنرمندانه از وفاداری به کافکا و نوآوری معاصر است؛ او زمان و مکان را تغییر داده، شخصیت‌ها را ملموس‌تر کرده و طنز را به ابزاری فلسفی و انتقادی تبدیل کرده تا مخاطب نه تنها با داستان همراه شود، بلکه به بازاندیشی دربارهٔ جایگاه خود در جهان امروز واداشته شود. اولین اجرای لندن نیز با استقبال منتقدان روبه‌رو شد و به‌ویژه به خاطر تعادل ظریف میان طنز و عمق فلسفی ستایش گردید.

«جوزف ک» نمونه‌ای درخشان از اقتباس موفق است؛ نمایشنامه‌ای که روح کافکا را زنده نگه می‌دارد و همزمان آن را برای قرن بیست‌ویکم – با تمام اضطراب‌ها، پوچی‌ها و طنزهای تلخش – بازسازی می‌کند. اثری سرگرم‌کننده، تأمل‌برانگیز و به‌شدت انسانی.

«جوزف کی: من جرمی مرتکب نشده‌ام. مأمور: این را همه می‌گویند. جوزف کی: پس چرا من را دستگیر کردید؟ مأمور: چون شما دستگیر شدید. جوزف کی: این توضیح نیست! مأمور: توضیح هم همین است: شما دستگیر شدید. حالا لطفاً ادامه دهید.»