آخرین روزهای کانت (به روایت ارنست تئودور آمادئوس هوفمان) (نمایشنامه)

«آخرین روزهای کانت: به روایت ارنست تئودور آمادئوس هوفمان»، نمایشنامه‌ای جذاب و تأمل‌برانگیز از آلفونسو ساستره (1926–2021)، نمایشنامه‌نویس برجستهٔ اسپانیایی، است که نخستین‌بار در سال 1985 نوشته و در 1990 روی صحنه رفت. این اثر، که در مجموعهٔ «جهان نمایش» نشر نی منتشر شده، روایتی دراماتیک و خیال‌انگیز از روزهای پایانی زندگی امانوئل کانت (1724–1804) ارائه می‌دهد؛ روایتی که از دریچهٔ نگاه ارنست تئودور آمادئوس هوفمان (1776–1822)، نویسندهٔ مشهور آلمانی داستان‌های گوتیک و فانتزی، بازگو می‌شود. ساستره با ترکیب هوشمندانهٔ واقعیت تاریخی و تخیل ادبی، خواننده را به گرگ‌ومیش ذهن و جسم کانت در سال‌های واپسین می‌برد؛ جایی که فیلسوف بزرگ در حال مبارزه با زوال جسمانی، فراموشی تدریجی و پرسش‌های وجودی است. هوفمان به عنوان راوی و شاهد، با چشم‌اندازی رمانتیک، تاریک و گاه سوررئال، لایه‌های پنهان شخصیت کانت را آشکار می‌سازد و مرز میان فلسفهٔ دقیق او و آشفتگی‌های انسانی را محو می‌کند.

نثر ساستره دقیق، شاعرانه و پر از جزئیات تاریخی است و همزمان به اصول فلسفی کانت – از اخلاق وظیفه‌گرا و امر مطلق گرفته تا متافیزیک و نقد عقل محض – می‌پردازد؛ این اصول را در بستر تندرستی رو به افول و درگیری‌های درونی فیلسوف می‌بافد. اثر نه تنها میراث فکری کانت را زنده می‌کند، بلکه به جنبه‌های شخصی زندگی او – روابط، تنهایی، ترس از مرگ و پرسش‌های هستی‌شناختی – نیز نور می‌تاباند. بافت اجتماعی-سیاسی اروپا در اواخر قرن هجدهم نیز به زیبایی بازسازی شده و روایت را غنی‌تر می‌سازد. این نمایشنامه، ترکیبی هنرمندانه از تراژدی، طنز تلخ، عناصر گوتیک و موقعیت‌های رئال، خواننده را به تأمل در تلاقی فلسفه، تخیل خلاق و شکنندگی انسانی دعوت می‌کند؛ اثری که هم برای علاقه‌مندان فلسفه و هم دوست‌داران ادبیات نمایشی، تجربه‌ای عمیق و ماندگار فراهم می‌آورد.

«هوفمان: کانت در آن اتاق کوچک، میان کتاب‌ها و سایه‌ها، هنوز می‌کوشد جهان را با عقلش نگه دارد؛ اما جهان دارد از دست‌های لرزانش می‌گریزد... و او، فیلسوف، ناگهان می‌فهمد که حتی امر مطلق هم نمی‌تواند مرگ را متوقف کند.»