اختراع قوم یهود

اختراع قوم یهود نوشته‌ی شلومو زند، یکی از بحث‌برانگیزترین کتاب‌های تاریخ معاصر درباره‌ی هویت یهودی و ریشه‌های شکل‌گیری ملی‌گرایی اسرائیلی است. نویسنده که استاد تاریخ در دانشگاه تل‌آویو بوده، در این اثر برخی روایت‌های رایج درباره‌ی منشأ قوم یهود را به چالش می‌کشد و با تکیه بر پژوهش‌های تاریخی، به بازخوانی مفهوم «ملت یهود» می‌پردازد.

زند استدلال می‌کند که روایت سنتیِ تبعید گسترده‌ی یهودیان از سرزمین فلسطین به دست رومیان، بیش از آن‌که یک واقعیت تاریخی باشد، بخشی از روایتی است که بعدها برای شکل‌گیری هویت ملی مدرن یهودیان برجسته شده است. او معتقد است بسیاری از جوامع یهودی جهان، نه از نوادگان مستقیم تبعیدیان باستان، بلکه از مردمانی تشکیل شده‌اند که در دوره‌های مختلف تاریخی به آیین یهود گرویده‌اند.

کتاب با بررسی منابع تاریخی، یافته‌های باستان‌شناسی و پژوهش‌های مربوط به اقوام و جوامع یهودی در مناطق گوناگون، به این پرسش می‌پردازد که چگونه مفهوم «قوم یهود» در سده‌های اخیر شکل گرفته و چه نسبتی با پروژه‌های سیاسی و ملی‌گرایانه داشته است. نویسنده همچنین روند شکل‌گیری هویت ملی در اروپا و خاورمیانه را در کنار مسئله‌ی یهودیان بررسی می‌کند.

«اختراع قوم یهود» اثری پژوهشی و چالش‌برانگیز است که موافقان و منتقدان فراوانی داشته و بحث‌های گسترده‌ای را در حوزه‌های تاریخ، هویت ملی و سیاست برانگیخته است. این کتاب بیش از آن‌که روایتگر تاریخ سنتی یهودیان باشد، تلاشی برای بازاندیشی در مفاهیم ملت، قومیت و حافظه‌ی تاریخی به شمار می‌آید.