تئاتر ، تماشا و نگاه برانگیخته از منظری اروپایی (2)

کتاب «تئاتر، تماشا و نگاه برانگیخته؛ از منظری اروپایی (جلد دوم)» نوشته اریکا فیشر-لیشته با ترجمه سارا رسولی‌نژاد و مهدی مشهور، دومین جلد از مجموعه‌ای است که به بررسی مهم‌ترین مباحث نظری تئاتر و مطالعات اجرا در اروپا می‌پردازد. این اثر با نگاهی میان‌رشته‌ای، مفاهیمی چون اجرا، بدن، ادراک، زیبایی‌شناسی و نقش تماشاگر را واکاوی می‌کند و تصویری روشن از تحولات اندیشه تئاتر معاصر ارائه می‌دهد.

فیشر-لیشته در این جلد، به دگرگونی‌هایی می‌پردازد که در قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌ویکم، نگاه به اجرا و تجربه تماشای تئاتر را تغییر داده‌اند. او نشان می‌دهد که در تئاتر معاصر، اجرا دیگر صرفاً بازنمایی یک متن نیست، بلکه رویدادی زنده است که معنا در جریان تعامل میان بازیگران، فضای اجرا و تماشاگران شکل می‌گیرد. از همین رو، مخاطب نیز از جایگاه یک ناظر منفعل خارج شده و به بخشی از فرآیند خلق تجربه نمایشی تبدیل می‌شود.

یکی از موضوعات محوری این کتاب، بررسی مفهوم حضور و تأثیر آن بر تجربه تئاتری است. نویسنده با بهره‌گیری از نظریه‌های فلسفی، فرهنگی و مطالعات اجرا، نشان می‌دهد که حضور بدن، ارتباط مستقیم و لحظه مشترک میان بازیگر و تماشاگر، از مهم‌ترین ویژگی‌هایی هستند که تئاتر را از دیگر رسانه‌های هنری متمایز می‌کنند.

نثر دقیق و روان، همراه با تحلیل‌های عمیق و ارجاع به نمونه‌های گوناگون از تئاتر اروپا، این کتاب را به منبعی ارزشمند برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به نظریه تئاتر تبدیل کرده است. «تئاتر، تماشا و نگاه برانگیخته؛ از منظری اروپایی» در جلد دوم نیز همچون دیگر مجلدات این مجموعه، خواننده را به بازاندیشی در ماهیت اجرا و نقش تماشاگر در آفرینش معنا دعوت می‌کند و چشم‌اندازی تازه از هنر نمایش پیش روی او می‌گشاید.

«تئاتر زمانی معنا می‌یابد که حضور بازیگر و تماشاگر در یک تجربه مشترک به هم گره بخورد؛ تجربه‌ای که نه از پیش کامل است و نه پس از پایان اجرا به همان شکل تکرار می‌شود.»