تنها یک

نمایشنامهٔ «تنها یک» نوشتهٔ محمد یعقوبی، تجربه‌ای کم‌نظیر در تئاتر معاصر ایران است که مرزهای درام کلاسیک را درهم می‌شکند و از دل فرم تک‌نفره و روایت اپیزودیک، به بازخوانی دردهای یک نسل و جامعه می‌پردازد. این اثر که جایزهٔ نخست پنجمین دورهٔ انتخاب آثار برتر ادبیات نمایشی ایران را کسب کرده، فراتر از یک نمایشنامهٔ ساده است؛ کتاب آن شامل نقدها، کاتالوگ اجرا و تحلیل‌های گسترده‌ای می‌شود که آن را به مستندی زنده از یک تجربهٔ تئاتری تبدیل کرده است.

در مرکز این نمایش، شخصیت مهران صوفی قرار دارد: نویسنده‌ای که همزمان راوی، تحلیل‌گر و بازیگر است و قصهٔ خود را روایت می‌کند؛ قصه‌ای که طنز و تلخی، رئالیسم و سوررئال در آن درهم تنیده‌اند. او با مرور آثار و اندیشه‌هایش، مخاطب را به تأمل در پرسش‌های بنیادین وامی‌دارد: چرا نمایش می‌نویسیم؟ چرا قصه می‌گوییم؟ و آیا گفتن، چیزی را تغییر می‌دهد؟ فرم اپیزودیک اثر، همچون فصل‌های یک دفترچهٔ شخصی، گاهی تلخ، گاهی مضحک و گاهی گزنده است. اپیزودهایی چون «اپیدمی خنده» یا «ناگفته‌ها»، با زبان طنز و سوررئال، جامعه‌ای را تصویر می‌کنند که از درون می‌خندد، اما در سکوت رنج می‌برد. در مقابل، مونولوگ‌های متأمل مهران صوفی، لایه‌ای عمیق‌تر می‌سازند؛ جایی که تجربهٔ جمعی به اعترافی فردی بدل می‌شود و تصویری از نسلی آرمان‌خواه اما خسته و ناامید پدیدار می‌گردد.

یعقوبی با رویکردی یادآور تکنیک فاصله‌گذاری برشت، تماشاگر را به فکر وامی‌دارد و از هم‌ذات‌پنداری کامل جلوگیری می‌کند. طنز اینجا نخ نامرئی است که اپیزودها را به هم پیوند می‌دهد و وزن تلخی‌ها را سبک می‌کند؛ اما همیشه خندهٔ خالص نیست، بلکه لبخندی همراه با پرسش‌های عمیق. اجراهای صحنه‌ای اثر، با طراحی ساده اما مؤثر و تکیه بر قدرت کلام و حضور بازیگر، تجربه‌ای متفاوت و ماندگار خلق کردند.

«تنها یک» در نهایت، سندی زنده از تلاش برای گفتن، تحلیل و پرسش دوباره است؛ پرسش از کارکرد هنر، نقش نویسنده و مسئولیت ما در برابر دردهای جامعه. این اثر نه تنها در کارنامهٔ محمد یعقوبی، بلکه در تئاتر معاصر ایران، جایگاهی متمایز و به‌یادماندنی دارد.

«مهران صوفی: ما چرا نمایش می‌نویسیم؟ برای اینکه بگیم چیزی رو که نمی‌تونیم بگیم؟ یا برای اینکه فکر کنیم گفتیم و چیزی تغییر کرد؟ در حالی که هیچی تغییر نمی‌کنه...»